Loitar polo evidente. Se non es a ETA es nazi

MXoseBravoConvídanme a escribir aquí, antes ca min xa o fixo Paco Jorquera, Goretti, Xavier Campos….  É o lóxico, porque a nós gústanos a xente que toma partido.Era LOIS PEREIRO quen dicía: “Que a vida non me sorprenda xamais desprevenido, calado e neutral”,  pois así somos no BLOQUE incorrectas cando cómpre, vehementes sempre e fortes e tenras as veces… e  todo o mundo sabe que as do BLOQUE estamos sempre aí, sen escusa ningunha, onde cómpre estar, alí onde se argallan leis pensadas, non para a convivencia, senón para a represión, terannos en fronte; por iso, toca agora estar na trincheira actuando en defensa propia, coas uñas e os dentes…

Porque quen nos goberna ditaminou que a desidencia era terrorismo, e de pronto souben que para eles eu son a ETA, ti es a ETA, ela é a ETA…. E se non es a ETA es nazi.

Que non levanten contra nós normas, que serán legais mais son ilexítimas. Penso que era Voltaire quen dicía “o último grao de perversidade é facer servir as leis para a inxustiza”. E iso é o que fai contra nós o estado español criminalizar as ansias de liberdade.

Dise moitas veces que cada unha de nós é o que sinte, o que pensa, pero sobre todo somos acción, somos o que facemos, por iso estou escribindo agora e aquí.

Gustaríame pensar que a miña, que a nosa, acción axuda á xustiza e á verdade. Sei que a forza, a potencia de tantas voces, non pode ser en vano, a loita polos dereitos humanos é unha loita difícil mais non estéril.

É tan pouco o que pedimos…Só reivindicamos o dereito a discrepancia, só queremos que non se criminalice as nacionalistas, só esiximos á volta das que non están e deberían estar ao noso carón, só queremos ver a Carlos Calvo en Loureda, porque é de xustiza! … tempos tristes estes nos que hai que loitar polo evidente.

María Xosé Bravo. Ensinante, concelleira  na Coruña e membro do Consello Nacional do BNG

Dúas historias para Carlos Calvo

pereiroQuería contar dúas historias. Ao fin e ao cabo, é do que vivo. As dúas pasaron nos Estados Unidos hai moito tempo. Unha foi a dunha muller que atoparon na rúa, e non foron quen de entendela, nin ela de dicir onde vivía ou quen era. Metérona provisoriamente nun deses sitios que se chaman impropiamente “institución mentais”. Primeiro protestou, logo resignouse e finalmente afíxose. Como ninguén a reclamou, pasou alí 37 anos. Finalmente, descubriuse que o que lle pasaba é que era unha inmigrante húngara que perdera a súa documentación. Ninguén se preocupara de distinguir o húngaro dunha doenza mental.

A outra historia non é real, ou polo menos vén nun deses relatos de William Irish que describen a perfección os baixos fondos da época da Depresión. Un vello gánster, canso do oficio e das súas consecuencias, pero sen outro do que botar man, tivo a idea de percorrer pequenas vilas rurais asaltando tendas sen máis arma que o seu traballado aspecto de matón. Non lle facía falta outra para que os estarrecidos comerciantes lle entregaran a recadación. Recollía e íase tan tranquilo. Se o detiñan, argumentaba que lle deran os cartos voluntariamente, tal e como confirmaban, moi ao seu pesar, todas as testemuñas. Ata que un día deu cun xuíz tan traballado coma el. Como o asaltado non era o propietario, condenouno por roubo dos cartos do seu patrón e ao gánster por cómplice e receptador, e acto seguido suspendeulle a pena ao dependente.

A segunda historia demostra que a lei é aseghún ou que, como dicía Ghandi, é como as cobras, que soamente morde aos que van descalzos. Jaime Matas, cunha condena de seis anos enriba, anda ceibo por razóns que se me escapan e que pretender entender custaríame bastante tempo e unha minuta considerable. Carlos Calvo leva oito meses en prisión por pertenza a unha organización terrorista. A cal? Á que queira, e se non lle gusta esta, temos outra. Recordo a presentación en sociedade da “Operación Castiñeira”, nunha época en que aínda había preguntas. Quero dicir na que os xornalistas faciamos preguntas e os preguntados respondíanas. A “Operación Castiñeira” foi a detención, cunha chea de watios de luz e son, de oito ou nove rapaces pertencentes a AMI. “Cal é a acusación?”, preguntarámoslle ao daquela Delegado do Goberno. “Bueno, son de AMI”. “Pero non é ilegal, non?”, “Bueno, el juez ya determinará si hay algo…”. Efectivamente, non había nada. Máis nada que un ridículo absoluto para quen ordenou a operación e un mal trago considerable para quen a sufriu. Desde aquela perfeccionaron o sistema. Xa ninguén se pon a tiro de micrófono. E os detidos falan húngaro.

Xosé Manuel Pereiro. Decano do Colexio Profesional de Xornalistas de Galicia

O meu irmao terrorista e mais eu

charolopesQuando Carlos (Paulo, Anjo, Olga) e mais eu viviamos no piso de aluguer da Avenida de Salamanca cocinhavamos sempre tortilha para as festas. Nom tinhamos tele, mas tinhamos um computador -sem internet- no que lembro termos visto só um filme umha vez, francés, acho, sobre um homem que tinha um tractor. A compra da comida faziamo-la conjunta, e nunca faltava queijo e iogurtes. Algumhas vezes Carlos trazia flans, e já o tenho visto mais de umha vez come-los de dous em dous…

Às vezes deixavamo-nos saudos e mensagens escritas no pó das janelas do descansinho das escaleiras -terceiro sem ascensor- do edifício de casas baratas no que estivemos aquele curso.

Na mesa e nos sofás de skay estilo anos cincuenta do salom acumulavam-se cartazes e livros de antropologia. Marinho Ferro e Marcial Gondar eram dos personagens mais referenciados nas sobremesas. Os temas estrela eram as meigas, a morte, os milagres e em geral a vida pre-moderna do rural galego que tam próxima nos era e ao mesmo tempo, que tanta curiosidade nos criava; das histórias da Santa Companha, até as formas de integraçom e exclusom social populares.

Às vezes enredavamos coa conversa depois da ceia e dava-nos a deshora. Carlos explicava-me a vida de Bourdieu para entender melhor os seus textos. Passava-me bibliografia de Zizek e de Bauman em padrom lisboeta. Foucault era o ídolo entre as nossas colegas da faculdade de Filosofia; o panóptico, os mecanismos repressivos do poder, o funcionamento da prisom.

Imaginavamos como seria a vida lá dentro, liamos relatos de fugas de Garfia, de Tarrio… As denúncias de torturas das presas políticas bascas, as cartas da prisom de Ugio e Xiana. As histórias das nossas paisanas dos GRAPO e do PC(r).

E sim, também cotilheavamos sobre o panorama independentista, sobre as piadas dos “lideres da revoluçom”, sobre as nossas aventuras e as das demais…

Jantavamos as quartas-feiras no comedor popular da Casa Encantada. Andavamos de assembleia em assembleia. Passavamos as tardes de chuva no local de estudantes da faculade de História, quando ainda era um espaço livre, e ali conspiravamos contra o processo de Bolonha, organizavamos trabalho e faziamos material. Escreviamos conclusons nas paredes. E algumhas vezes saimos a tomar umhas canhas, nas tabernas do casco velho onde nos pugeram tapas.

Depois voltavamos à casa, quase sempre deixando a malta ainda nos bares. A partir de certa hora a música tam alta nom nos deixava continuar o palique. E qualquer situaçom dava para novo tema: como som as relaçons sociais nocturnas, o porque da música tam alta, as características das conversas entre os decibélios de mais e o álcol…

Falavamos das relaçons líquidas, das sólidas, das formas de irmandade, de como podem existem irmás que nom partilham mae nem pai.

E foi assi como fomos fazendo-nos irmás, até hoje.

Hoje continuamos debatindo. Sobre o amor, sobre o Estado e a Revoluçom, sobre as nossas aventuras -de dentro e de fora dos muros-. Agora rimo-nos os 45 minutos que partilhamos no locutório e beijamo-nos atravês dos vidros, diante dos carcereiros, enquanto também se beijam o preso basco, o cigano e o árabe com as suas visitantes, metidas todas nas mesmas jaulas de cristal.

Depois despedimo-nos, erguemos o punho, surrimos e caminhamos arrastrando os pés. Ele para dentro, eu para fora.

Eis a nossa realidade sólida. Eis o nosso vínculo sólido. O nosso caminho. O meu irmao. E a nossa risa retumbando na sua prisom. E as nossas razons rebentando os seus muros. Nom conseguirom converter-nos em eles. Encerrarom-te, Carlos. Mas ainda somos nós. E seguimos ao nosso. Até que te ceivemos. Até todas sermos livres.

Charo Lopes

Delito de razón e rebeldía

antondobaoEstou seguro de que é moi difícil comprender profundamente o valor das cousas mentres non hai ocasión de perdelas. A liberdade sería o paradigma dese principio. O mesmo ca capacidades innatas coma a visión ou a comunicación, a liberdade adquire, din, a súa verdadeira dimensión cando se perde. Aí conquista repentinamente unha estatura que non pode medirse con nada.

A conclusión, porén, desta evidencia, contra o que poida parecer, non é conservadora. Todo o contrario. O abismo da ausencia é o que nos impulsa a azorrarnos a ela como sexa, de calquera xeito. Podemos vivir unha e mil existencias dedicados a perseguir as súas sombras empeñadas en construír no cotián e no extraordinario as súas formas máis obvias e as máis íntimas. A liberdade é sempre esquiva, pero está aí, esixindo que a abracemos mesmo a risco de lle vermos de cerca o rostro ao abismo. Como non iamos aceptar o seu reto. O principio da ausencia faise con ela universal. Como seres humanos comprometidos ata o derradeiro alento coa nosa pulsión liberadora, estrañámola non só cando a perdemos; principalmente, cando a soñamos, cando a precisamos, cando non a apalpamos nin nos podemos mergullar nos seus zumes vitais. Ao final, porén, esa pulsión tan humana coma a que nos impulsa á sobrevivencia fronte a calquera adversidade, mesmo en toda condición brutal de negación, é a que nos permitiu baixar da árbore, camiñar, liberar as mans, cambiar cerebro por queixadas, conquistar razón a cambio de escuridade. Xa sei que a historia ten volta atrás e que hai zonas escuras que non acaban nunca de ser transitadas, ás que corremos constantemente o risco de regresar. Mais o curso da humanidade é un camiñar dereito por esa pulsión de liberdade conducido pola razón. Aínda que sigamos sendo súbditos dunha fase escura.

Reducir a vida das persoas ao cárcere, á institución do castigo, é unha das expresións que con máis fidelidade retrata a carne purulenta dun sistema que é un cárcere en si. Explótannos, maltrátannos, prohíbennos, córtannos a lingua e as mans, oféndennos, cégannos, arráncannos o corazón e cámbiano por unha peza de chumbo frío, átannos ás mans e aos pés pesos insoportables, e se nos expresamos, se non coutamos nin a nosa rebeldía constitutiva nin a racional, a que nos impide asumir coma un estigma irreversible a condición de derrotados, tortúrannos e arrómbannos en celas, lonxe da nosa xente. A millóns de anos luz de nós mesmos. Pretenden escindirnos. Porque cada escisión de nós mesmos é un triunfo dos seus designios opresivos.

Cando se produce a redución ao espazo da cela, actívase a corrente do castigo como norma. Cada paso, cada xesto, cada alento, cada lágrima ou cada sorriso é unha incontrovertible proba de cargo. A expresión da culpa. O observador universal, no centro do panóptico social, exclama: velaí o tedes. É culpable. Esa é unha lección que aprendemos a través dos séculos. Como a través das loitas de séculos aprendemos tamén que a primeira batalla de resistencia contra o castigo leva un nome inscrito na fronte de todos: Solidariedade. O combate desa soidade que empurra á escisión. Só estaba Darrell Standing, o personaxe de Jack London, e mesmo nesa condición de extremo illamento, mergullado nunha funda oprevisa dentro unha cela miserable, foi libre.  A súa escisión non se produciu; só o éxodo. Pero el estaba só.

Mediante a escisión, a política penitenciaria, a política do castigo público, condena a rebeldía e así mostra o destino do mal exemplo. O inferno en vida. É a aprendizaxe do medo. A gravación da gran verdade, con caracteres de lume, nas mentes de cada súbdito: velaí tes o teu destino. Contra ella, a solidariedade é a forza afectiva. E quen dixo que a forza afectiva non teña unha extraordinaria dimensión política? Tena.

O escenario do castigo público é a cadea. O do castigo privado é a sociedade. Vai inscrito no código xenético do sistema, fai metástase cunha facilidade extraordinaria en realidades nacionais, culturais e lingüísticas subalternas. Cae sobre cada individuo cunha exactitude matemática, pinga tras pinga, sen pausa. Aspira a constituírse na condición invulnerable e esencial da nosa existencia. Unha pinga lixeira e incisiva que nos escinde de nós mesmos como traballadores, como mulleres, como galegos, como usuarios dunha lingua innobre, como súbditos, como mortais, como seres doloridos, como carne sensible.

Aludir a Kafka para caracterizar o delirante proceso que sofren presos e presas políticos galegos é se cadra o lugar común máis facil, como aquilo de que a realidade acaba superando sempre a ficción. O caso é que talvez Carlos Calvo e os demais acusados de asociación fantasmagórica si que cometeron algún delito. Algún grave delito de lesa patria. Algún delito de razón e a rebeldía.

E dese delito da razón e a rebeldía, non nos queda máis remedio que inculparnos se queremos seguir sendo humanos.

Antón Dobao. Escritor, tradutor e cineasta galego

Un queique para Carlos

Héitor-Picallo“L’enferc’est les autres
(Sartre)

-Que volten!

Podería comezar dando unha breve explicación sobre a miña vida,… E explícome. Nacín nun momento histórico no que falar, opinar e pensar non estaba prohibido. Nacín nun tempo –baixo o aroma que deixara a Revolução dos cravos– no que discrepar sobre un asunto –con respecto– era incluso ben visto. Un críase neses momentos posteriores á ditadura estimulado para “ser” e formarse como persoa de futuro e de principios, xa que todo está por c1onstruír e por erguer,… mais ao mellor igual era mentira e en verdade todo ficaba atoado. Dende os colexios, e a idade moi ceda, o que máis ou que menos rebusca no valor da palabra liberdade e remexe entre as letras da democracia, que é tan connatural ao momento vivido que semella que todos os cidadáns son demócratas e actúan como tales. A min, e a moitos da miña xeración, explicáronnos que Galiza (ou Galicia, para aqueles aos que lles ofende esta expresión) é algo máis ca un territorio (dío o estatuto de autonomía e insinúao a constitución), algo máis ca un simple anaco de terra entre o Cantábrico e o Atlántico que se estende polos continentes e contidos dunha lingua e dunha cultura milenarias. Comezamos a amar a Rosalía e a Castelao ao tempo no que Bóveda, Pondal e Curros entran nos nosos fogares e apousentan entre as baldas dos andeis ateigados de libros, ateigados desa lingua galega que asexaba tamén –temerosa– por entre os pupitres e as aulas (orladas de reis e deuses crucificados). STOP,…

Nós, os da nosa quinta, somos a xeración das fraudes, dos defraudados e incluso dos fracasados que buscan triunfar na utopía da liberdade (capacidade para opinar, crer, soñar, amar, reunirse, pensar,…). Mestras e mestres animábannos a ser críticos, a loitar polos dereitos humanos, a implicarnos e actuar na cultura e pola cultura, a respectar a diversidade (social e identitaria), a coidar da cidadanía e dos menores,… E pouco a pouco entrei no seminario, quizais por intentar ver máis luces onde había escasas estrelas e pouco sol. Entrei polas portas da solidariedade e o amor ao ser humano, e saín por eses mesmos motivos,… quizais co ánimo de continuar na busca. Obxección de conciencia, antibelicista e activista cultural foron atributos que pouco a pouco caeron sobre as miñas costas con orgullo e fachenda. Quixen ser activo e comprometido co meu mundo,… pero os anos fixéronme consciente de que vivimos no tempo das tebras, dos aires cinsentos, das augas furtadas, dos ollos con bágoas e dos sacrificios sen recompensas. Se cadra cómpre non ter opinión, cómpre non pensar, cómpre non ver, ouvir ou falar, cómpre,… só estamos nun tempo cronométrico que é idóneo para as compras, para as mercadorías sen valor, para o papel moeda e a ausencia de poesía. Non existen espazos para os deberes sociais, para a liberdade, a fraternidade, para o amor, e a igualdade, para unicamente ser e existir como persoas creativas e creadoras. Só se reservan recunchos para o afogo no consumo ruín de petróleos, produtos, vidas e dereitos. Todo para. STOP,…

E xa que falo de dereitos, coñecín a Carlos no seu propio instituto, cando alí eu dera unha charla sobre historia galega. Coñecémolo no medio desa ringleira de interrogantes e preguntas, neses ollos abertos á curiosidade que alerta da existencia dun “neno” inquedo e interesante. Entre todos compartimos mesa para falar e mesa para degustar un deses queiques –repletos de uvas pasas– que el e os seus compañeiros nos trouxeran para agradecernos a conversa estabelecida no centro de ensino. Sei por varias profesoras do instituto que si é certo que “Carliños” adoito gustaba de ser un rapaz excepcional: amábel, solidario, optimista, voluntarioso,… E quizais por térmonos relacionado naquel intre (de non máis de dúas horas), por termos tomado un algo e compartido un queique, tamén igual somos perigosos para a sociedade. Igual respectar e defender a presunción de inocencia, o dereito ao honor, o dereito a ter un xuízo o máis axiña posíbel, igual por amarmos a nosa terra quizais un pouquechiño máis que calquera outra terra, un graíño de area, un suspiro de sol, unha pinguiña de sal, igual tamén iso é infundir terror,… Quizais os seus mestres e mestras tamén o son –terroristas, perigosos e perigosas– e os seus pais outramente por telo criado, a súa moza polo bico, os seus veciños por falar con el, e os descoñecidos que paseando pola rúa mesmamente o son polo mero feito de telo visto de esguello,… STOP,… Todo para e todo se derruba.

Quizais tamén son culpábel por amar o ser humano. Quizais tamén o son por crer na Xustiza e por reivindicar que as Leis sexan xustas e legais.

Quizais –amigo que ficas lonxe– son culpábel de terte coñecido e de termos compartido aquel faladoiro,… dun par de horas sen pausas.

Quizais non debésemos comer o queique de uvas negras,… agoiro da noite pecha e do azucre mesturado con sal que alerta do inferno.

Talvez por iso berro en silencio escribindo palabras nas follas do aire, sen destinatario nin remitente, sen selo nin sobre, nin cuspe para pechalo; e redacto telegramas inmensos, con multitude de pausas e sen telégrafo, sen morse e cun Atlántico profundo de puntos suspensivos,… E debuxo,… Continúo coas cores bosquexando liñas derrubadas, sen rumbo pretendido, que unen estrelas para encontrar explicacións no espazo a algo que eu, sen dúbida, considero inxusto. STOP,…

E aínda así, sigo a crer no ser humano,…

Héitor Picallo. Escritor e investigador

A sección de breves

A sección de breves_R VilarRVilarlandeiraMiramos nos polígonos as mans das xentes,

buscando aquelas que termaban das cardeñas,

os dedos dos avós que tanto nos estimaron

antes de partir neste éxodo sen memoria.

Os castiñeiros trougueron

un tempo estrado de vermes e bolecas.

Mais esta noticia estarrecedora

non saíu nin na sección de breves.

Nas páxinas da prensa xa só había espazo

para publirreportaxes e necrolóxicas.

R.Vilar. Xornalista e escritor

Contra o muro de silencio

diegoebarrosNon coñezo a Carlos polo que para min foi unha sorpresa que me pediran participar nesta xanela de protesta pero, sobor de todo, de esperanza. Si coñezo a xente que escribiu sobre Carlos. Sei que eles non poden estar trabucados. Por iso non dubidei facer da súa, tamén a miña causa. De Carlos sei que é xornalista, coma min. De Carlos sei que é un mozo comprometido coa cultura do meu país e tamén coa defensa das causas sociais, algo que ultimamente non está ben visto polo marasmo de inmundicia no que algúns teñen convertido o sistema que nos chegou dado. De Carlos sei que que non está na súa casa, cos seus, senón na cela nunha penitenciaría de Salamanca. Sobre el pesan acusacións tan faltas de contido como a de suposta «pertenza a organización terrorista» aínda que ninguén nos dixera de que organización se trata nin haxa, arestora, sentenza algunha que así o corrobore. Supoño que Carlos é coma min, coma vostede, coma nós. Os que comezamos sendo perroflautas, fomos ETA e agora xa somos nazis, nunha bocallada continua onde só o ceo é o límite. Simplemente por pensares de xeito diferente ao que nos ven imposto. Hai quen a esa «organización terrorista» lle chama Resistencia Galega, unha nebulosa infinita que semella máis ben saída da mente quecida dun redactor de sucesos ante a páxina en branco que da mesma realidade. Quen emprega ese termo para falar da suposta organización, ou moi pouco coñece o país, ou, ao contrario, moi ben coñece ao Estado.

Eu, que tendo ao escepticismo, aprendín a dubidar de todo. Especialmente, do que sae nos xornais. Especialmente de certos xornais. Especialmente porque nun tempo pasado eu tamén fixen eses xornais. De todo o que rodea a este tema, do que Carlos é unha vítima máis, o que máis me amola é o inquebrantable muro de silencio do que, supoño, todos somos cómplices. Basta botar unha ollada ao noso arredor para decatármonos. O movemento independentista en Galicia soporta un nivel de represión absoluto. Unha directa criminalización que os medios (os supostamente nosos) repiten sen ningún tipo de distanciamento crítico. De cando en vez, neses medios aparecen as noticias das detencións de supostos «activistas», cando eses detidos xa están lonxe do país, retidos en Madrid, incomunicados e sen proba algunha que sustente o proceso. É o único que sae nos (nosos) medios. Máis nada. Aí fica o relato porque o relato é simplemente o picado da nota de prensa que os chamados Corpos de Seguridade do Estado, envían ás redaccións. E despois silencio. Silencio sobre as causas. Silencio sobre o suposto movemento. E, sobor de todo, silencio cando algún dos detidos é liberado. Ninguén pide contas, máis o detido xa está marcado. Xa nunca voltará ser como antes. E os medios (os nosos) son cómplices porque contribúen ao silencio. O (noso) independentismo é un tabú. Forma parte da estratexia negacionista dun Estado que bastantes problemas ten xa con conter a Catalunya e Euskadi, así que mellor non mentar a bicha galega. Total, son galegos. «Son riquiños», din, calificativo que é a tradución do desprezo máis absoluto que ven desde Madrid. E os encarcerados fincan nunha cela eternamente. Como se alguén tirase a chave tras pechar a porta.

Logo están os outros medios. Os chamados de orde. O seu non é silencio. O seu é proporcionar a cobertura de relato necesario que xustifique a represión contra calquera rastro de independentismo na terra de Rosalía. Un relato, este si, fantástico. Tivemos boa mostra da peor literatura este último mes en varios artigos (?) publicados por un deses xornais de orde nos que supostamente se nos explicaba ―desde Madrid, claro―, a fórmula da cocacola. Ou mellor dicir Galicola, xa que en torno a un refresco de burbullas xira o gran scoop xornalístico dos últimos anos. Velaí a crise do xornalismo da que tanto se fala. Unhas risas, se non fora porque xente coma Carlos está na cadea, mentres outra, fica sometida a unha vixiancia máis propia da RDA da Stasi que dun suposto Estado de Dereito. O dereito de algúns a criminalizar, perseguir e encadear a outros. Sen probas, como as hemerotecas nos lembran.

Relatar aquí o contido deses artigos sería unha perda de tempo. Non adoito debater sobre estupideces. Basta dicir que, como xornalista, non soportan o mínimo exercicio de control profesional. Non hai fontes máis que as da propia seguridade do Estado. A única versión. A partir de aí, todo é un cúmulo de desatinos onde os condicionais e as hipóteses constitúen os alicerces. Ciencia ficción que sobrepasa os límites do ridículo colocando a unha bebida marxinal no centro da suposta tormenta perfecta. Coma se foramos xordos, cegos, mudos e incapaces de pensar por nós mesmos. Ben sei que todo xornalista ten que comer. E son tempos nos que por comer hai xente disposta a calquera cousa.

Eu sei o que farei cando volte ao país. Pedir un deses refrescos representantes do mal absoluto e desexar que Carlos estea alí. Con el gustaríame brindar. Porque caia, dunha vez por todas, o muro de silencio.

Diego E. Barros. Xornalista, Lector na Universidade da Borgoña. Dijon (Francia) abril de 2013 

Unha Galiza, con Carlos nela

xaviercamposI
Teño diante dúas fotos. Nunha está Feijoo, o presidente, de festa nun iate cun capo do narco. Noutra un mural fixado nunha parede, coas fotos dos presos independentistas e a petición da súa volta para Galiza. E médrame no estómago a xenreira. Como a moitos e moitas neste tempo. Nos violentos anos dez, que cantan coa lingua mollada na ferida as Ataque Escampe.
 
II
Post no facebook: “Coñecín por motivos laborais hai unhas semanas a unha persoa que me deixou impactado, un antropólogo colombiano que leva anos vivindo en Galiza. Estivo na selva traballando durante anos, entre as FARC, os paramilitares, o Exército e os mercenarios a soldo contratados polas grandes empresas. Vén dunha familia moi pobre e sabe o que é pasalo verdadeiramente mal. No medio da conversa díxome: “La peor forma de violencia es la pobreza”. Esa tropa do PP que non ten escrúpulos en defender os desafiuzamentos, os recortes sociais, a quita ás estafadas polos bancos coas preferentes… debería preocuparse máis polo empobrecemento social que causan e menos polos escraches e as galicolas.”
 
III
Non coñezo Carlos Calvo, mais temos amigos en común e veño de ver neste blog a lista de persoas que saen a defender o que é de xustiza: Fran P.Lorenzo, Goretti Sanmartín, Paco Jorquera, Daniel Salgado, Anxo Angueira e tant@s outr@s persoas ás que quero e admiro, exemplos no seu ámbito de compromiso e traballo polas liberdades, o benestar, a xustiza social e os dereitos sociais e nacionais de Galiza. Fronte a esta alianza plural de voces pola garantías democráticas érguese o muro pétreo do terror como estratexia: cortina de fume, ás veces; represión directa, outras. A súa liberdade é tamén garantía da miña liberdade, di o Fran. Estamos en perigo, apunta Daniel. Concordo plenamente. Máis aínda neste momento de crise de réxime, de podredume que aos poucos se esfarela e se revolve contra os máis.
 
IV
Preocúpame a situación de Carlos e das demais presas independentistas. E tamén a percepción social sobre elas na Galiza.
 
Como o poder de coerción é o que exerce a masa anónima sobre cada un dos seus elementos, a perfección do dispositivo de vixilancia reside na ausencia de vixiantes. A diferenza entre policía e poboación queda abolida, sinalan desde Tiqqun.
 
Cómpre reler Albert Memmi, Aimé Cesaire, Franz Fanon. Achegarse ás nacións escuras de Vijay Prashad. Á Galiza negra e colonial, a que temos. Apuntar, con Bourdieu:  
O poder simbólico non se pode exercer sen a contribución das que o soportan porque o constrúen como tal. Mais (…) esta construción práctica, lonxe de ser un acto intelectual, libre e deliberado dun “suxeito” illado é, en si mesmo, o efecto dun poder, inscrito de maneira duradeira no corpo dos dominados baixo a forma de esquemas de percepción e de inclinacións (a admirar, a respectar, a amar, …) que fan sensíbeis a algunhas manifestacións simbólicas do poder.”A violencia simbólica é esa coerción que se institúe por mediación dunha adhesión que o dominado non pode evitar outorgar ao dominante (e, polo tanto, á dominación) cando só dispón para pensalo e pensarse ou, mellor, para pensar a súa relación con el, de instrumentos de coñecemento que comparte con el e que, ao non ser máis que a forma incorporada da estrutura da relación de dominación, fan que esta se presente como natural…”
 
Pierre Bourdieu, La dominación masculina 
 
V
Think for a minuteO soul pop dos Redskins enche de rabia e de ritmo o coche por Cavanardá. Chove – barruza, en verdade- e o longo areal do primeiro Reinante esténdese en marea baixa ata o comezo da néboa, por riba da agreste e perfumada liña de costa. É fermoso contemplala desde dentro da auga, fermoso sentirse deste sitio, irmán destas rochas e marés. A estas horas, máis ou menos, chega un galés taciturno de Lavacolla a Stansted camiño de Oxford Street, cruzando unha franxa horaria inexistente. A nosa -vexan os mapas- debería ser a mesma que a de Londres, Dublín, Porto ou Lisboa. Só as obsesións do españolismo nega tal evidencia. As obsesións contrarían en moitas ocasións a realidade e modifican a mirada en función dos intereses: non faltan os que se negan a cumprir a lei e manteñen rúas dedicadas a militares golpistas da Ditadura mentres na Galiza converten mozos e mozas en perigosos terroristas financiados pola Galicola. A calma e a paz da Area Longa enxértame a pel de abrazos e dáme solaz e calma, lonxe da galbana e da desidia. Un chucho que me limpa, uns ollos que me beben a chuvia dos beizos. Chego á casa animado, contento. Poño aos Housemartins, a Das Kapital, a Experience. E pouso despois os ollos en Zizek, Sobre la violencia. Seis reflexiones marginales. Dentro, dobrada, a crítica de Victor Lenore na Rockdelux: “El mérito principal de este libro es su claridad para mostrar que la violencia que vomitan cada día los telediarios (terrorismo, terremotos, sucesos) es el mejor truco de magia posible para esconder la violencia objetiva sistémica (la jungla laboral, las relaciones de dominación internacionales, el nulo control a billonarios globales)”. Queremos unha Galiza soberana e socialista, con Carlos nela.
  
Xavier Campos. Concelleiro e membro da Executiva Nacional do BNG

Yilliqiyya, Galiza através dos árabes

(Escrevim-no porque é o que me gostaria ter sabido para contar-lhe ao Javi, “O Rubenzinho do Magreb”, quando coindidimos en Soto del Real.
 
“Javi é um de tantos  moços que intentou chegar a Europa arriscando a sua vida e rematou no cárcere: a mesma Espanha que nom o quijo para trabalhar quere-o para tê-lo preso. Ele aprendeu a jogar à pelota basca com Eneko, um preso político basco recém chegado ao ‘búnker’ madrilenho, e Javi ensinou-nos aos galegos. Falava saudoso de levar-nos à sua  aldeia no Atlas (“duas horas de jeep e umha de cavalo”) que tanto botava de menos: “despertar para ver sair o dia, almoçar chá com hortelá e iogurte… andar de cavalo e falar ‘com a gente antiga’ da aldeia”. Estranhava-se de que a nossa língua nom tivesse umha palavra específica para o odor da terra durante as chuvas de verao, nas gostava-lhe o galego. Tem um primo em Samil, que trabalha na procura de prata viva dos mares. Javi falava dos grandes peixes que colhia o seu primo, e como todos os africanos, insistia-nos en que a Galiza é mui diferente de Espanha, porque “é menos racista”. Em Marrocos tinha familiares presos pola política. Explicava-nos as diferenças políticas no mundo mussulmano: “há os que se dim islám mas nom som o islám ‘origianl’, o islám ‘original’ é o de Hamas. É como aquí, que o PSOE di que é esquerda mas nom é a esquerda ‘original’. E voltaba à sua aldeia, falar dos tesouros enterrados polos árabes e o cuidado com o que havia que desenterrá-los, e eu falei-lhe dos tesouros dos mouros na nossa terra, o ‘Ciprianilho’ e o cuidado com o que havia que desenterrá-los. Este Cunqueiro do Magreb tinha umha permeabilidade cara a vida que a modernidade nos arrebatou. Até que conforme havia mais confiança, nos contava a ‘sua’ versom da história espanhola, a origem mussulmana dos nomes das suas cidades, arquitectura… E eu contei-lhe que durante séculos a península foi Galiza e Al-Ándalus. A nós transladárom-nos enseguida de prisom, e o último que se soubo de Javi é que morrera o seu pai e nom lle deixaram ir ao enterro.
Outro cunqueiriano mandou-me os estudos de Anselmo López Carreira sobre o Reino de Galiza durante a Idade Média para poder seguir a conversar com o Javi, que algum dia voltará atravessar o estreito, viajar duas horas de jeep e umha de cavalo, almorçar chá e iogurte, e falar com a gente antiga de que os galegos nom sabem como se chama o cheiro da terra quando chove no verao, mas de fôrom bons vizinhos durante séculos e nos cárceres espanhois, que tenhen prata viva no mar e respeitam os tesouros dos antepassados, porque saben distinguir o original do falso”).
lalibela

Noutrora culturas no seu máximo esplendor e em contato íntimo durante séculos, agora o mundo galego e árabe minguárom até ficarem confinados nos estremos da metrópole. Na Galiza, a nossa língua apenas é empregada em 6% dos infantários das cidades; en Ceuta, o governo español proibe o uso nas escolas do dariya, o árabe ceutí. A essa cunha ‘física’ que é o Estado español há que somar a cunha ‘mental’ da sua historiografía: o mito de umha guerra religiosa, umha impermeabilidade total e combates a norte durante séculos, que nos impede ver o que tivo de relaçom enriquecedora e o que uns e outros fomos.

GALIZA E ESPANHA, OU YALLIQIYA E AL-ISHBÁM

Entre os séculos VIII e XI a configuraçom geopolítica da península foi bastante estável e continuista da época anterior: ao Norte, o mundo cristao englobado no nome de Galiza, ‘Yilliqiyya’ en  árabe –trascrita também como Jalikiah, Chaliquia, Djalikyah, etc…-, ao Sul o mundo mussulmano chamado Espanha, “Spania”,  ou “Al-Ishbám”. Com estes nomes aparecem os dous reinos nas crónicas árabes e europeias. Nom se trataba de umba estrita frontera religiosa –os bispos espanhóis, por exemplo, continuarom a participar nos Concíllios- nem tampouco impermeável. Por outra banda, a variaçom feudal de umha cidade, a un rei galego ou andalus, tampouco afetava á sua identidade geopolítica (chamemos-lhe assim a falta de melhor expressom). Vejamos agora os terrotórios da Galiza e Espanha através das crónicas árabes.

Começamos por Ibn Haiám, historiador de começos do s. X e autor da Crónica do Califa Abderrahman III An-Nasir entre os anos 912 e 942. Nela descreve os limites do reino. Polo Sul: “o extremo de Yilliqiyya chega a Coimbra, perto da terra musulmana”; polo Leste, a primeria populaçom cristiá importante era “Clúnia, primeiro confin de Yilliqiyya”. Haiám distingue, aliás, umha Galiza nuclear: “Galisiyya”, e outra ‘estensa’: Yilliqiyya (“no ocidente do país, en Galisiyya, estremo de Yilliqiyya”).

Outra obra importante do s. X é a Configuraçom do mundo do geógrafo Ibn Hawkal. Nela descreve a frontera de Espanha, que “corre apartir dos arredores do país da Galiza, através da provincia de Santarém, Lisboa”. “A frontera septentrional estende-se desde a regiom de Sintra, passa por Samora”. No “rio Tejo, o no seu curso, há mais de umha cidade que forma parte da Galiza; este rio atravessa a Galiza entre Almada e Lisboa, do dominio de Espanha”. Sinala “a regiom dos bascos, que son cristiaos da Galiza”, e recorda que “Leon é a residencia do seu soberano”. Por último, “as praças de defesa das marcas galegas con Mérida, Natza, Guadalupe e Toledo, frente às duas cidades galegas de Samora e Leon”.

No s. XI o geógrafo sevilhano Al-Bakri matiza mais a dintinçom de Ibn Haiám entre Galisiyya e Yalliqiyya, e sinala que a Galiza ‘estensa’ está formada pola propia Galiza ‘nuclear’, Portugal, Astúrias e Castela. Ainda, a meados do s. XII, Idrisi si na sua Geografia que “som de Galiza: Segóvia, Leom, Sória, Burgos, Náxera, Logronho, Estelha, Ponte da Rainha, Pamplonoa (…) Santilhana (…) e Baiona”.

A EQUIVOCAÇOM DA REALIDADE E A CORREÇOM DO HISTORIADOR

O interesse ideológico com o que a historiografía espnahola olha o passado atinge tal ofuscaçom que quando os documentos nom coincidem com os seus desejos só contemplam a opçom de que os dados sejam incorretos, errados, ou diretamente falsificados. Mais no caso no que estamos a analizar: que a sua Espanha cristiá se chamasse Galiza, e que o reino “infiel” fosse Espanha, simplesmente nom fai parte do seu espaço dos possíveis, é un ‘aliem’. O César Caramês explicava mui bem este fenómeno através da cena do filme O Planeta dos Símios, quando a estátua da liberdade emergia da Praia; ou quando Manuel Fraga diante do seu chalet destuido declarava aquilo de “isto nom pode ser obra de galegos”. Sem nengunha pretensom de exaustividade, apresentamos aquí alguns dos malabarismos da historiografía española para adequar a realidade ao desejo.

En 1850, na sua Historia General de España, M. Lafuente desenha um mapa sobre a distribuiçom terroritorial da península durante o Califato de Córdova (756-1030). No reino cristiao coloca em versaletes –como nos documentos “bilingües”, sempre somos versaletes- o nome de Jalikiah, e em letras mais grandes traduze-o por “Reino de Leom” sem maior vergonha.

Em 1865 Murguia denuncia que o historiador español Morayta traduzia a “Djalikyah” (Galiza) do cronista Al-Razi por “Cantábria”. Dous anos despois, F. J. Simonet na sua Historia de los mozárabes de España, traduze “Chaliquia” por “Reino de Astúrias e Galiza”, optando por umha técnica menos brusca que Morayta: a de diluir.

Em 1946 Menéndez Pelayo, ao  ler no Cronicom Arianense –que  nom é árabe- como ao Concílio de Francfort de 794 acodem bispos de “Itália, Gótia, Aquitánia e a “Gália”, nom “Galiza”, embora a Gália fosse, precisamente, Gótia e Aquitánia. O mesmo deveu pensar em 1991 Linage Conde quando repassou umhas cartas de 1088 do papa Urbano II, onde diferencia as “Hispaniis et Gallics regionibus” e se dirige a elas, por separado. Novamente, o equivoado nom é o historiador senon o papa que nom conhece os seus própios territórios.

En 1981 Viguera, Corriente e Lacara, editam umha versom em español da Crónica de Ibn Haiám, traduzindo sistematicamente no texto “Galiza” (Yilliqiyya) e “galegos” por “Leom” e “leonês”: Já no apéndice toponímico sinalam, evitando a palabra tabu, que Yilliqiyya é o “territorio cristiao nesse tempo capitalizado em Leom”. Presos dos seus pré-conceitos, quando a crónica data um acontecimento dm 914, eles pensam que tivo que ser antes da coroaçom de Ordonho II como rei de Leom, porque o árabe lhe chama “rei da Galiza”.

Em 1992 o audaz Carlos Baliñas di preferir nom empregar as fontes árabes, a melhores da época, “polo carácter distorcedor das suas conceçons geográficas”. Em 1997 Rodríguez Fernández insiste na traduçom libre: “Yilliqiyya, como os árabes chamavam (…) ao territorio de Leom: Já em 2002, P. de Gayagos onde Al-Maccari fala de “Ardhu-l-jalalkah” (“o país dos galegos”), ele entende “Galiza e Astúrias”.

DOUS MITOS FUNDACIONAIS: “PELAYO” E O “CID CAMPEADOR”

Poucos mitos fundacionais espanhois se livram de que sobre eles para a suspeita de umha bastara origen galega: Cristóvao Colombo, Miguel de Cervantes… e na época que nos ocupa Pelágio e o Cid.

Considera-se que foi Sánchez Albornoz o criador do mito moderno de Palágio, “fundador de Espanha” e iniciador da heroica Reconquista desde a montanha de Covadonga. O material desde o que se elaborou é pouco fiável e contraditório entre si. As crónicas árabes também son difusas, mas há umha questom sobre o que nom mostram equívocos.

O Ahkbar Machmua, elaborado no s. XI e botando mao en varias ocasions da tradiçom oral, situa o episódio na Galiza. O exército mussulmano “fijo-se dono da Galiza (…) se se excetua a serra na que s refugiava (…) um rei chamado Belai (Pelágio) (…) e fôrom assim diminuidos até ficarem reduzidos a 30 homens (…) e deixárom-nos dizendo: ‘trinta homens, que podem importar?’”. O cronista Al-Razi situa a cena “in the land of Galicia”. As crónicas posteriores mantenhem a versom. Os Fatho al-Andalusi dim que “um infiel (…) chamado Balaya (Pelágio) sublevou-se em terra de Galiza”. Já no s. XVII, Al-Maccari di, apoiando-se en Ibn Haiám: “the first Christian who (…) collected his countrymen round him and showed symptoms of resistance, was a barbarian named Beláy (Pelágio), from among the people of Ashturish (Astúrias) in Galicia”.

Por sua parte, o Cid Campeador, sublimado como pai de patria espanhola polo sistema escolar franquista, e assimilado á imagen de Charlton Heston –a ‘superproduçom’ cinematrográfica do sentimento nacional- é chamado por Bem Bassam no s. XII “perro galego”, por muito que Menéndez Pidal veja nele um “campeador de la fe y de la independencia nacional” e um “héroe de la nación española”.

A VIDA COMUM

Com certeza, as relaçons entre a Galiza e Espanha nom fôrom só bélicas. O historiador Jacques Le Goff tem recomendado estudar o mundo árabe medieval mais como umha ponte entre Ocidente e Oriente antes de que um muro. No caso que nos ocupa, os olhos modernos unírom um enfrentamento entre dous blocos nolíticos onde havia umha realidade muito mais complexa, de alianças entre elites para acabar com inimigos internos, exilios, diplomacia, comercio, etc. Por citar alguns exemplos, em 833 Afonso II entrega-lhe a Mahmut, rebelde contra Abderramán II, um territorio na Galiza –pensou-se que em Samos- para que se refúgie, rematando afinal enfrentados entre si: No mesmo século, Afonso III mantém excelentes relaçons com o senhor de Mérida Ibn Maruám, alcumado al-Yiliqui (“o Galego”); também com a poderosa familia saragosana de Bam Casi, e establece alianças com Omar ibn Hafsum. Em Santarém, no ano 900, pagava-se em ‘sólidos galicanos’ e en 996 após asinar a paz com Vermudo, Almançor casa com umha filha do rei galego. Também nessa época, moravam em Cela Nova persoas chamadas “Habze” ou “Abdelha”. Como vemos, a impermeabilidade é um mito.

Em Compostela nom era estranha a presença de mussulmanos. Em 850 Abderramán envía o poeta Algazel a umha instancia na cidade galega, onde é colmado de presentes durante dous meses. Non s. XII, o emir almorávide Ali ben Iúsif envía embaixadas á Galiza para falar con Urraca. Ao parecer estas relaçons diplomáticas eran bastante amigáveis. Também havia, claro, espions, como os que em 972 regressam a Córdova após “rastrejar noticias dos normandos” de Galiza.

Há também testemunhas de um e outro reino criticando os seus compatriotas por adoptar costumes e vestimenta do país vizinho. A este respeito paga a pena sinalar as estátuas de reis galegos levadas entre o s. XIII e XV no alcáçar de Segóvia, ataviados com roupas mussulmanas. Por desgraça um incêndio destuiu-nas en 1862, mas conservam-se reproduçons en aquarela.

E para rematar, sublinhamos o apontamento de Anselmo López Carreira, sobre o facto de que “a influencia lírica andalusí nom está suficientemente acalarada” na lírica galega. Rodrígues Lope nom desbota umha origen arábica da mesma, e Tavani reconhece certas relaçons com umha tradiçom maçárabe anterior.

Carlos C. Varela. Cárcere de Topas, 31 de janeiro de 2013

(Este artigo publicouse no Novas da Galiza, 15 março 2013)